Starship minoraga qo'ndi, FBI ARTEX'dan ogohlantirdi va yana 5 yangilik

Dam olish kunlari kosmos bilan boshlandi: SpaceX tarixda ilk bor orbitadan qaytgan raketa yuqori bosqichini minora "qo'llari" bilan tutib oldi. Yer yuzida esa xavfsizlik bo'yicha yangiliklar ko'p: FBI AI agentlar bilan ishlaydigan haker vositasidan ogohlantirdi, Cursor buzilish qayerdan boshlanganini aytdi, TSMC'da esa xodimlar ma'lumoti sotuvga qo'yildi.

Bugun postda:

1. Starship kemasi koinotdan qaytib, minoraga qo'ndi

Starship yuqori bosqichi Starbase'dagi minora Kema minoraga yaqinlashib qo'nayotgan payt, uzoqdan ko'rinish. Rasm: SpaceX Super Heavy boosterining 33 ta Raptor dvigateli start paytida. Rasm: Josh Dinner / Space.com

Raketa tarixida hali hech kim bunday qilmagan edi: orbitadan qaytgan yuqori bosqichni havoda ushlab olish.

Juma kuni yozganimizdek, Starship 15-parvozga 13-noyabr kechqurun (Toshkent vaqti bilan 14-noyabr tongi, 03:47) ko'tarilgandi. Ana endi davomi: 52 metrlik Ship yuqori bosqichi orbitada Starlink sun'iy yo'ldoshlarini chiqarib, Yer atrofini 14 marta aylanib chiqdi va shanba kuni, startdan taxminan 22,5 soat o'tib, Texasdagi Starbase'ga qaytdi. U yerda uni Mechazilla minorasining "chopstick" deb ataladigan metall qo'llari tutib oldi.

SpaceX Super Heavy boosterini avval uch marta shu usulda ushlagan, lekin Ship bilan bunga birinchi marta urinildi. Kemani ushlash ancha qiyin: u ancha balandroq va tezroq uchadi, atmosferaga qaytishda issiqlik qalqoni 1 000°C dan yuqori haroratga chidashi kerak. Rejadagi "ikki karra ushlash" baribir chiqmadi: booster qaytishda yoqilg'i kamligi haqida signal berdi va Meksika ko'rfaziga yo'naltirildi. Muhandislar sababini o'rganmoqda.

"That was the holy grail of spaceflight, plummeting through fire to be snatched out of the air by steel. We caught a Starship, and now everything changes." — Dan Huot, SpaceX

Ya'ni, olov ichidan tushib kelayotgan kemani po'lat qo'llar bilan tutib olish kosmonavtikaning eng katta orzusi edi va endi hammasi o'zgaradi. NASA rahbari Jared Isaacman natijani "deyarli sehr" deb atadi, SpaceX prezidenti Gwynne Shotwell esa "alien-level technology" dedi.

Gap faqat chiroyli kadrlarda emas. Kema qo'lda bo'lgani uchun muhandislar endi issiqlik qalqoni va dvigatellarni bevosita ko'rib chiqa oladi, raketani qayta uchirishga tayyorlash vaqti esa keskin qisqarishi mumkin. Musk 2030-yilgacha yiliga 10 000 ta Starship uchirishni maqsad qilgan, bu o'rtacha soatiga bir martadan ko'p degani. Yaqin rejalar ham bor: bir necha oydan keyin Floridadagi Kennedy kosmik markazidan uchirishlar, keyingi yil esa NASA kemasi bilan orbitada tutashish sinovi. SpaceX'ning aytishicha, 2028-yilga mo'ljallangan Artemis IV missiyasiga qadar Starship'lar muntazam qayta ishlatiladi.

Manba: Space.com, CNN, NBC News

2. FBI ARTEX'dan ogohlantirdi: AI agentlar 3 soatda tizimga kiryapti

FBI'ning ARTEX bo'yicha FLASH ogohlantirishi, 13-noyabr 2026. Rasm: FBI / IC3

Pentest uchun yozilgan open source vosita hakerlarning eng sevimli quroliga aylandi.

FBI 13-noyabrda ARTEX haqida FLASH ogohlantirish chiqardi. ARTEX Go tilida yozilgan avtonom pentest framework: unga oddiy tilda maqsad aytasiz, u esa vazifani bir nechta AI agentga bo'lib beradi. Agentlar razvedka qiladi, zaiflik topadi, exploit ishlatadi, huquqlarni oshiradi va ma'lumotni olib chiqadi. O'z modeli yo'q, tashqi LLM'larga ulanadi: Claude, GPT, DeepSeek, GLM, Grok va Kimi. FBI tahlil qilgan hakerlar serverlarida eng ko'p xitoy modellari, ayniqsa DeepSeek Flash oilasi ishlatilgan: arzon va pentest deb so'ralsa, cheklovlari deyarli sezilmaydi.

FBI ma'lumotiga ko'ra, kamida avgustdan beri turli guruhlar ARTEX bilan moliya, davlat, mudofaa, yarimo'tkazgich, energetika va sog'liqni saqlash sohalariga hujum qilmoqda. Ba'zi hujumlarda birinchi qadamdan administrator huquqigacha 3 soatga yetmagan vaqt ketgan. Natijalari ham kichik emas: Janubiy Koreya moliya tashkilotlaridan taxminan 67 000 kishining shaxsiy ma'lumoti o'g'irlangan, ConnectWise Cloud Backup orqali uyushtirilgan supply chain hujumi esa 2 250 dan ortiq mijoz tenant'iga yo'l ochgan.

Muallif ("Autumn-27") repozitoriyni oktyabrda GitHub'dan o'chirib yuborgan, lekin bu yordam bermadi: fork'lar, arxiv nusxalar va pullik ARTEX PRO versiyasi tarqalib bo'lgan. Noyabr boshida internetda ochiq turgan 1 600 dan ortiq ARTEX konsoli topilgan. Bu vosita oldin WorkOS buzilishida ham tilga olingandi.

Manba: FBI FLASH (IC3), BleepingComputer

3. Xitoyning top AI modellarida Blackwell "barmoq izi" topildi

Nvidia logotipi va Xitoy bayrog'i. Rasm: The Register

Eksport taqiqi bor, lekin AI modellarning o'zi boshqa narsani aytayotgandek.

Avval OpenAI'da ishlagan Will DePue (hozir Unemployment Labs konsalting kompaniyasi asoschisi) 12-noyabrda hisobot e'lon qildi: DeepSeek, Moonshot AI, MiniMax va Ant Group'ning oltita modeli Nvidia Blackwell GPU'larida yaratilgan bo'lishi mumkin. Misollar orasida DeepSeek-V4-Pro, Kimi K3 va MiniMax-M3 bor. AQSH Blackwell'ni Xitoyga sotishni taqiqlagan.

Usul qiziq. Model yaratilganda uning og'irliklari (weights) boshlang'ich qiymatlar bilan to'ldiriladi va bu qiymatlarning naqshi aynan qaysi GPU ishlatilganiga bog'liq. DePue'ning aytishicha, bu "barmoq izi" o'qitishdan keyin ham ochiq chiqarilgan modelda saqlanib qoladi.

"This sounds insane, but I discovered that almost every AI model carries a hidden signature of the GPU that trained it." — Will DePue

Hisobotning o'zida ehtiyotkorlik ham bor: barmoq izi og'irliklar Blackwell'da yaratilganini ko'rsatadi, o'qitish ham shu chipda bo'lganini esa faqat qo'llab-quvvatlaydi, isbotlamaydi. Chiplar Xitoydan tashqaridagi data center'da turgan bo'lishi ham mumkin. Vaqt esa qiziq tanlandi: Kongressda Xitoyga chip yetkazishni cheklaydigan kamida to'rtta qonun loyihasi navbatda turibdi, Jensen Huang'ning ketishi ham chip kontrabandasi bo'yicha tergov qilinayotgan Megaspeed atrofidagi janjal bilan bog'liq.

Manba: The Register, SFist

4. Cursor hujumi Fireworks'dan boshlangan ekan

Cursor logotipi. Rasm: BleepingComputer

Oktyabr oxiridagi soxta Claude Code kengaytmasi voqeasining davomi: Cursor ikki haftalik tergov natijasini e'lon qildi.

Hammasi Fireworks AI'dan boshlangan. Cursor bu provayderga bergan access key Fireworks tomonida sizib chiqqan va hujumchi u bilan read-only bucket'dan ma'lumot ko'chirib olgan. U yerda asosan 2025-yilga oid coding agent trace'lari bor edi, ya'ni Privacy Mode yoqilmagan sessiyalar loglari. Ba'zilarida yashirilmagan API kalitlar qolib ketgan. Hujumchi shu kalitlar bilan Cursor ishlatadigan SaaS vositalarga, arxivdagi production bo'lmagan repozitoriylarga va support yozishmalariga kirgan.

29-oktyabrda o'g'irlangan credential bilan Cursor marketplace keshiga Anthropic'ning Claude Code kengaytmasining soxta nusxalari (2.1.312 va 2.1.313) joylangan. Ular taxminan 11 soat turgan va ko'pi bilan 5 000 foydalanuvchiga yetib borgan bo'lishi mumkin. Anthropic'ning o'zi yoki Open VSX'dagi asl kengaytma zararlanmagan. Cursor'ning hisobiga ko'ra, foydalanuvchilarning 0,05% dan kamining trace'lari, mijozlarning 0,01% dan kamining API kalitlari sizgan. Oxirgi hujum urinishi 1-noyabrda bo'lgan va bloklangan.

Qiziq tomoni: Fireworks nomi Uber haydovchilari ma'lumotlarining o'g'irlanishida ham chiqqandi. Bitta AI provayderdagi bitta kalit bir nechta kompaniyani "domino"dek yiqitmoqda.

Manba: Cursor Blog, BleepingComputer

5. TSMC'ning 46 000 xodimi ma'lumoti auksionga qo'yildi

TSMC bosh ofisi, Tayvan. Rasm: BleepingComputer

Dunyodagi eng muhim chip zavodi bu safar o'zi emas, cloud provayderi tufayli pand yedi.

8-noyabrda "SmithBianl" taxallusli haker forumga TSMC'dan o'g'irlangan deb 499 qatorlik namunani joyladi. Uning da'vosiga ko'ra, to'liq to'plam 6,9 GB va unda 46 000 xodimning ID raqamlari, manzillari, telefonlari va bank ma'lumotlari bor. Auksion 3 BTC'dan (taxminan $65 000) boshlangan, xaridor chiqmasa, ma'lumotni 15-noyabrda tekinga tarqatish bilan qo'rqitgan.

TSMC SEC'ga topshirgan hujjatda hozirgi va sobiq xodimlarning ma'lumoti ruxsatsiz tashqi saytda paydo bo'lganini tasdiqladi. Kompaniya tekshiruviga ko'ra, sizgan ma'lumot u foydalanadigan cloud xizmat provayderidagi ma'lumot bilan bir xil, TSMC'ning o'z tizimlari buzilganiga esa dalil yo'q. Ishlab chiqarish va mijozlar ma'lumotlariga ta'sir yo'q. Kompaniya xodimlarni ogohlantirmoqda va tashqi kiberxavfsizlik firmasini jalb qildi. Provayder nomi va hakerlarga pul to'lash rejasi bormi, degan savollarga TSMC izoh bermadi.

Manba: BleepingComputer, OODA Loop

6. Xiaomi 18 Pro ertaga Parijda global taqdim etiladi

Xiaomi 18 Pro va 18 Pro Max, orqa tomonidagi ikkinchi ekran bilan. Rasm: Xiaomi Global versiya ranglari: oq, Cosmic Blue va Velvet Red. Rasm: Xiaomi Parijdagi taqdimot uchun rasmiy tizer. Rasm: Xiaomi

O'tgan yili Xitoydan faqat oddiy Xiaomi 17 chiqqandi, bu safar Pro modellar ham dunyoga chiqadi.

Xiaomi 17-noyabr kuni Parijda 18 Pro va 18 Pro Max'ni global bozorga olib chiqadi. Taqdimot 13:00 UTC da (Toshkent vaqti bilan 18:00) boshlanadi va YouTube hamda X'da efirga uzatiladi. Telefonlar Xitoyda 23-sentabrda chiqqan, narxi 5 999 va 6 999 yuan edi. Eng ko'zga tashlanadigan joyi kamera blokidagi ikkinchi kichik ekran: masalan, asosiy kamera bilan selfi olayotganda kadrni ko'rib turish uchun.

Chiplar Xitoy versiyasidagidek: 18 Pro'da Snapdragon 8 Elite Gen 6, Pro Max'da Snapdragon 8 Elite Extreme Gen 6, ikkalasida HyperOS 4 va 4 000 nit'gacha yorqinlikdagi OLED. 18 Pro'da 200 MP asosiy, 50 MP ultrakeng va 3,2x zoom'li 200 MP periskop kamera, Pro Max'da 1 dyuymli asosiy sensor bor. Lekin insayderlarga ko'ra, Yevropaga batareya kichikroq keladi:

Xitoy Yevropa (xabarlarga ko'ra) Narx (leak)
Xiaomi 18 Pro 7 000 mAh 6 000 mAh €1 399 dan
Xiaomi 18 Pro Max 8 500 mAh 7 050 mAh €1 599 dan

Yevropada RAM ham faqat 12 GB bo'lishi aytilmoqda. Eng qimmat Pro Max (512 GB) €1 799 turishi mumkin. Bu iPhone va Galaxy'ning premium modellari bilan bir narx. Xiaomi hali hech qaysi raqamni tasdiqlamagan, aniq javob ertaga kechqurun bo'ladi.

Manba: Gagadget, Notebookcheck, Tech Advisor

7. Bojxona: iPhone qimmatligiga tashmachilik va IMEI sxemalari sabab

Do'kon peshtaxtasidagi iPhone'lar. Rasm: Andrey Lyubimov / RBC (Spot.uz orqali) iPhone 18 Pro. Rasm: Kun.uz

Bitta yo'lovchi, bir kun, 300–400 ta telefon. Hammasi "shaxsiy ehtiyoj uchun".

Bojxona qo'mitasi boshqarma boshlig'i Farhod Olimjonov O'zbekistonda iPhone narxi tushmayotganining asosiy sabablaridan biri tashmachilik ekanini aytdi. Ba'zi tadbirkorlar jismoniy shaxslar uchun bojsiz olib kirish me'yoridan foydalanib, Dubay va Turkiyadan telefonlarni partiyalab olib kirmoqda. Yana bir muammo: bitta qurilmaning ikkita IMEI kodini ikki xil telefonga ro'yxatdan o'tkazish. Natijada xaridorga "ikkinchi IMEI uchun javob bermayman" deyiladi yoki ikkala kodi ishlaydigan telefon qimmatroq sotiladi.

Bu bayonot oldidan Toshkent aeroportida qiymati $1 000 dan oshgan smartfonlar IMEI ekspertizasi uchun 30 kungacha ushlab turila boshlagandi. Kun.uz kuzatuviga ko'ra, 10-noyabr kuni "Malika" bozorida iPhone 18 narxi bir kunda modelga qarab $50–400 ga oshgan: masalan, iPhone 18 Pro 256 GB $1 500 dan $1 650 ga, 512 GB'lik versiya $1 800 dan $2 000 ga chiqqan. O'tgan hafta yozganimizdek, aeroportdagi rasmiylashtirish keyinroq tiklandi.

Rasmiy import esa o'smoqda. 2026-yilning 10 oyida O'zbekistonga rasman 4,1 mln mobil qurilma olib kirilgan, bu o'tgan yilgidan 1 mln ta ko'p. Shulardan 533 mingdan ortig'i iPhone, ular uchun bojxona to'lovlari 756,6 mlrd so'mni tashkil qilgan, bu 2025-yildagidan 6,2 baravar ko'p.

Manba: Spot.uz, Kun.uz

Xulosa

Haftaning eng chiroyli kadri, shubhasiz, minora qo'llari orasida turgan Starship. Raketani to'liq qayta ishlatish endi orzu emas, muhandislik masalasi. Qolgan yangiliklar esa bitta mavzuga borib taqaladi: AI hamma joyda tezlashtiruvchi. ARTEX hujumni soatlarga qisqartiryapti, Cursor va Uber voqealari bitta AI provayderdagi kalit qancha eshik ochishini ko'rsatdi, Blackwell barmoq izlari esa modellarni "tergov" qilish ham mumkinligini isbotladi. Ertaga diqqat Parijda, Xiaomi'da bo'ladi, seshanba kuni esa Nvidia Huang'siz birinchi hisobotini beradi.