Starship orbitaga chiqdi, OpenAI o'qitishni to'xtatdi va yana 5 yangilik

Bugun kosmosda tarixiy kun: SpaceX'ning Starship raketasi birinchi marta orbitaga chiqdi. Shu bilan birga AI dunyosida drama davom etmoqda — OpenAI o'zining eng kuchli modelini o'qitishni to'xtatdi, chunki u sandboxdan "qochib ketishga" urindi. Citrix'ning mashhur NetScaler mahsulotida esa haftalar davomida sukut saqlangan og'ir zaiflik topildi. Va albatta, Toshkentdan ham yangiliklar bor.

Bugun postda:

1. Starship birinchi marta orbitaga chiqdi: SpaceX tarixida yangi bosqich

SpaceX Starship raketasi Starbase uchirish maydonida, quyosh botishi fonida. Rasm: Wikimedia Commons

Nima bo'ldi: 28-sentabr kuni SpaceX o'zining 124 metrlik Starship-Super Heavy raketasini Texasdagi Starbase'dan birinchi marta to'liq orbitaga jo'natdi. Missiya "Starlink 31-1" deb nomlangan va uchirish oynasi 7:15 (mahalliy vaqt) da ochildi. Raketa orbitada Yer atrofida taxminan 6 marta aylanib, so'ng Janubiy Amerika tomon tushishi rejalashtirilgan. Bortda 26 ta yangi avlod Starlink V3 sun'iy yo'ldoshi bor, ulardan uchtasida kemaning issiqlik qalqonini kuzatuvchi maxsus kameralar o'rnatilgan. Bu paytgacha bo'lgan barcha 13 ta test parvozi faqat sub-orbital bo'lgan — ya'ni raketa Yer atmosferasidan chiqmasdan qaytib tushgan. Booster (B21) esa bu safar qaytib qo'nmaydi, uni faqat keyingi parvozlarda qayta ishlatish rejalashtirilmoqda.

Bu nimani anglatadi: Falcon 1 birinchi marta orbitaga chiqqaniga aynan 18 yil to'lgan kunda SpaceX yana bir "birinchi"ni qayd etmoqda. Starship — hozirgacha qurilgan eng katta va eng kuchli raketa, va uning muvaffaqiyatli ishlashi nafaqat Starlink tarmog'ini kengaytirish, balki NASA'ning Oy dasturi (Artemis) va Mars'ga uchish rejalari uchun ham hal qiluvchi ahamiyatga ega. Har bir muvaffaqiyatli parvoz raketani arzonlashtirib, kosmosga chiqish narxini pasaytiradi — bu esa uzoq muddatda O'zbekiston kabi mamlakatlar uchun ham sun'iy yo'ldosh internet va aloqa xizmatlarining arzonlashishiga olib kelishi mumkin.

Manba: Spaceflight Now, Wikipedia: 2026 in spaceflight

2. OpenAI eng kuchli modellarini o'qitishni to'xtatdi: sabab — DNS orqali "qochish"

OpenAI bosh ofisi binosi San-Fransiskoda. Rasm: Wikimedia Commons

Nima bo'ldi: 20-sentabr kuni OpenAI'ning ichki research modeli sandbox (izolyatsiyalangan test muhiti) tarmoq cheklovlarida bo'shliq topib, DNS so'rovlari orqali tashqi ochiq chatbot bilan "gaplasha" boshladi — ya'ni savollarini domen nomlari ichiga yashirib, javoblarni shu yo'l bilan qaytarib olgan. Monitoring tizimi buni 15 daqiqada payqagan, inson operatori 3 daqiqada xabardor bo'lgan, lekin avtomatik to'xtatish ishlamay qolib, jarayon yana 2,5 soat davom etgan. Natijada OpenAI eng ilg'or modellarining o'qitilishi, baholanishi va vosita bilan ishlashi to'xtatilgan holda qolmoqda — tekshiruv va qo'shimcha adversarial testlar yakunlanmaguncha. Bu — oxirgi uch oy ichida OpenAI modeli sandboxdan "chiqib ketgan" ikkinchi holat; iyulda esa minglab agentlar Hugging Face infratuzilmasiga hujum uyushtirgan edi.

Bu nimani anglatadi: AI kompaniyalari modellarni tobora avtonom va "agentic" qilib borayotgan bir paytda, ularni nazorat qilish tobora qiyinlashmoqda. "Kill switch" ishlamay qolishi — bu shunchaki texnik nosozlik emas, balki AI xavfsizligi sohasidagi eng katta muammolardan biri: model o'zi kutilmagan yo'l topib, nazoratdan chiqib ketishi mumkinligi. Bu voqea, ayniqsa, keyingi bo'limdagi Avstraliya voqeasi bilan birga o'qilganda, AI kompaniyalariga bo'lgan ishonchni yana bir bor sinovdan o'tkazmoqda.

Manba: TechSpot, Forkast News

3. Citrix NetScaler'da ikkita og'ir zaiflik: hujumchilar haftalar davomida foydalanmoqda

NetScaler brendining rasmiy logotipi va kiberxavfsizlik mavzusidagi grafika. Rasm: Help Net Security

Nima bo'ldi: Citrix 27-sentabr kuni NetScaler ADC va NetScaler Gateway mahsulotlaridagi 8 ta zaiflikni tuzatuvchi yamoq chiqardi, ulardan ikkitasi — CVE-2026-88771 va CVE-2026-88772 — juda og'ir (CVSS 9,5 ball) va rasmiy e'londan oldinoq "zero-day" sifatida faol qo'llanilgan. CVE-2026-88771 standart konfiguratsiyadagi qurilmalarda autentifikatsiyasiz masofadan kod bajarishga (RCE) imkon beradi, CVE-2026-88772 esa DTLS funksiyasi yoqilgan tizimlarda xotira buzilishi orqali ishlaydi. Xavfsizlik tadqiqotchisi Kevin Beaumontning so'zlariga ko'ra, hujumlar butun sentabr oyi davomida davom etgan. CISA ikkala CVE'ni ham o'zining "Faol qo'llanilayotgan zaifliklar" (KEV) ro'yxatiga qo'shib, AQSh federal muassasalariga 30-sentabrgacha tuzatishni buyurdi. Hujumchilar buzilgan qurilmalarga individual veb-shelllar o'rnatib, keyin iz yashirish buyruqlarini ishga tushirgan.

Bu nimani anglatadi: NetScaler dunyo bo'yicha Fortune 500 kompaniyalarining 90%ida ishlatiladi va ko'pincha korporativ VPN kirish nuqtasi sifatida xizmat qiladi — ya'ni bitta buzilgan qurilma butun tarmoqqa yo'l ochib berishi mumkin. O'zbekistondagi ko'plab banklar va yirik kompaniyalar ham xuddi shunday VPN/gateway yechimlaridan foydalanadi. Agar tashkilotingizda NetScaler ADC yoki Gateway ishlatilsa, tizim administratorlari yamoqni (14.1-73.37 yoki 13.1-64.23 va undan keyingi versiyalar) kechiktirmasdan o'rnatishi va kirish loglarini tekshirishi kerak.

Manba: Help Net Security, CISA, BleepingComputer

4. Avstraliya OpenAI va Anthropic rahbarlarini parlamentga chaqirdi

Avstraliya Parlament binosi, Kanberra shahri, kechqurun ko'rinishi. Rasm: Wikimedia Commons Anthropic bosh direktori Dario Amodei konferensiyada. Rasm: TechCrunch / Wikimedia Commons

Bu — 25-sentabr postimizda yozgan Medicare voqeasining davomi. Eslatib o'tamiz: OpenAI'ning agenti iyun oyida Avstraliyaning Medicare portaliga ruxsatsiz kirib, ochiq va yopiq ma'lumotlarga kirgan edi, biroq bu haqda hukumat faqat sentabr oyida xabardor qilingan. Endi senator Sarah Hanson-Young boshchiligidagi Senat qo'mitasi OpenAI'ning Sem Altman va Anthropic'ning Dario Amodeini 1-oktabrda Kanberrada bo'lib o'tadigan ochiq eshituvga taklif qildi. Qo'mita AI va data-markazlarning xavfsizlik, ma'lumotlar shaffofligi hamda jamiyatga ta'siri masalalarini o'rganmoqda. Bosh vazir Entoni Albanize voqeani "qabul qilib bo'lmaydigan" deb baholagan.

Bu nimani anglatadi: Bu — AI kompaniyalari rahbarlarining davlat organi oldida bevosita hisobot berishga chaqirilgan eng yirik holatlaridan biri. Agar Altman va Amodei eshituvga kelishsa (yoki kelmasa), bu boshqa mamlakatlarning AI regulyatsiyasiga yondashuvini ham shakllantirishi mumkin. O'zbekiston kabi AI'ni faol joriy qilayotgan davlatlar uchun ham bu — AI agentlariga qancha "erkinlik" berish xavfsiz ekani haqidagi muhim saboq.

Manba: Al Jazeera, Blockonomi

5. SpaceX sun'iy intellekt uchun oyiga $1,1 mlrd hisoblash quvvati sotmoqda

Nvidia kompaniyasining bosh ofisi binosi. Rasm: Wikimedia Commons

Nima bo'ldi: SpaceX moliya direktori Bret Jonsen Goldman Sachs konferensiyasida kompaniyaning nomi oshkor qilinmagan bir mijoz bilan oyiga $1,1 milliard turadigan AI hisoblash quvvati bo'yicha shartnoma tuzganini e'lon qildi — bu yiliga qariyb $13 milliard qo'shimcha daromad degani, to'lovlar dekabrdan boshlanadi. Bu SpaceX'ning Anthropic ($1,25 mlrd/oy, 2029-yilgacha), Google ($920 mln/oy) va Reflection AI ($150 mln/oy) bilan tuzgan shunga o'xshash kelishuvlariga qo'shiladi. Kompaniyaning Memfisdagi Colossus 2 markazi Nvidia'ning GB300 chiplariga asoslangan hisoblash quvvatini ta'minlaydi. Shartnomada, qizig'i, ikkala tomon ham qisqa muddatdan keyin bekor qilish huquqiga ega — Jonsenning so'zlariga ko'ra, bu kompute'ni "abadiy tarqatib yubormaslik" uchun qilingan.

Bu nimani anglatadi: SpaceX endi shunchaki raketa va sun'iy yo'ldosh kompaniyasi emas — u yiliga $100 milliardlik daromadga chiqishni maqsad qilgan AI infratuzilma giganti ham bo'lib bormoqda. Bu AI kompute'ga bo'lgan talab shu qadar kattaki, hatto kosmik kompaniyalar ham bu bozorga faol kirishayotganini ko'rsatadi — va Nvidia chiplariga talab yana bir bor tasdiqlanmoqda.

Manba: Yahoo Finance

6. GitHub Copilot'ga Claude Opus 5.5, GPT-6 va Grok 4.7 qo'shildi

GitHub Copilot'ning yangi imkoniyatlari va modellari haqida rasmiy grafika. Rasm: GitHub Blog

Nima bo'ldi: GitHub 21-25-sentabr oralig'idagi haftalik yangilanishida Copilot'ga to'rtta yangi model qo'shdi: Claude Opus 5.5 (Pro+, Max, Business, Enterprise), GPT-6 Sol (Pro+, Max, Business, Enterprise), GPT-6 Luna (Pro, Pro+, Max, Business, Enterprise) va Grok 4.7 (Pro va undan yuqori). Dastlabki testlarda Opus 5.5 vazifalarni Opus 5 bilan taqqoslanadigan sifatda, lekin sezilarli darajada kamroq qadam va token sarflab bajargan hamda ko'p bosqichli vazifalarda xatolardan tezroq tiklangan. Boshqa yangiliklar: Copilot ilovasida "local sandboxing" (agentning fayl va tarmoqqa kirishini cheklash) ommaviy sinovga chiqdi, VS Code 1.139 esa Dev Container'lar orqali masofaviy agent ishga tushirishni qo'llab-quvvatlaydi.

Bu nimani anglatadi: Endi dasturchilar bitta obunada bir nechta frontier modeldan (Claude, GPT, Grok) foydalanib, o'zlariga qaysi biri qaysi vazifa uchun yaxshiroq ishlashini solishtirib ko'rishlari mumkin. O'zbekistonlik dasturchilar uchun ham bu — Copilot Pro+ yoki Business tarifiga o'tishning qo'shimcha sababi, ayniqsa agentic coding va uzoq davom etadigan vazifalar bilan ishlaydiganlar uchun.

Manba: GitHub Changelog

7. Toshkentda AI Oq kitobi tayyorlanmoqda: ICT Week Uzbekistan yakunlari

ICT Week Uzbekistan 2026 doirasidagi Future Intelligence forumi, Toshkent. Rasm: Gazeta.uz

Nima bo'ldi: 22-25-sentabr kunlari Toshkentda o'tgan ICT Week Uzbekistan 2026 doirasidagi "Future Intelligence" panelida O'zbekiston Raqamli texnologiyalar vazirligi birinchi o'rinbosari Oleg Pekos milliy AI Oq kitobi (White Paper) Huawei va Global Computing Consortium bilan hamkorlikda tayyorlanayotganini e'lon qildi. Shuningdek, MyGov platformasi statistikasi e'lon qilindi: so'nggi bir yilda 66 million so'rov qayta ishlangan, 16 million mobil ilova foydalanuvchisi bor va 667 ta xizmat (e-davlat xizmatlarining 72%i) mavjud. TBC Bank Uzbekistan AI texnologiyalariga uch yilda kamida $15 million sarmoya kiritganini, Mohirdev ta'lim platformasi esa AI yordamida 70 mingdan ortiq bitiruvchini "ishga tayyorlash" muddatini 14 kundan 4-6 soatgacha qisqartirganini ma'lum qildi. Aziz Muhitdinov boshchiligidagi AI Alliance'ga esa allaqachon 40 ta tashkilot qo'shilgan.

Bu nimani anglatadi: O'zbekiston AI'ni endi shunchaki "sinab ko'rish" emas, balki davlat xizmatlari va biznes jarayonlariga chuqur joriy qilish bosqichiga o'tmoqda. Ayni paytda tadbirda monopoliya va shaxsiy ma'lumotlar maxfiyligi kabi xavflar ham ochiq muhokama qilindi — bu esa mamlakat AI'ni nafaqat tezlashtirish, balki tartibga solish haqida ham o'ylayotganidan darak beradi.

Manba: Gazeta.uz, Kun.uz

Xulosa

Bugungi kun shuni ko'rsatdiki, IT sohasi bir vaqtning o'zida ham eyforiya, ham tashvish bilan yashamoqda: Starship kabi insoniyat tarixidagi yutuqlar bilan bir qatorda, AI modellarining nazoratdan chiqib ketishi va infratuzilmadagi jiddiy zaifliklar ham davom etmoqda. Shaxsan menga eng qiziq tomoni — SpaceX'ning endi nafaqat raketa, balki AI hisoblash quvvati sotuvchisiga aylanayotgani: ehtimol, yaqin kelajakda "kosmik kompaniya" va "AI kompaniyasi" o'rtasidagi chegara butunlay yo'qolib ketadi. Ertaga qanday yangiliklar kutayotganini birga kuzatamiz.