AI gigantlari sudga tortildi, Claude esa OpenAI'ni buzishga yordam berdi

Bugun AI olamida kutilmagan tovush chiqdi: to'rtta yetakchi AI kompaniya — Anthropic, OpenAI, SpaceXAI va Google — "AI rivojlanishini birgalikda sekinlashtirish" bo'yicha noqonuniy kelishuvda sudga tortildi, ayni paytda esa xavfsizlik tadqiqotchilari Claude Opus 5'dan foydalanib OpenAI'ning ichki tizimlariga kirib borishga muvaffaq bo'lishdi. Bulardan tashqari, Tramp "AI Force" tuzishni va'da qildi, Xitoy xotira chiplarida yangi bosqichga chiqdi, Toshkentda esa ertaga yilning eng katta IT tadbiri boshlanadi.

Bugun postda:

1. AI gigantlariga qarshi "sekinlashuv" bo'yicha antitrust sud da'vosi

Anthropic, OpenAI, xAI va Google logotiplari qora fonda, pastda

Nima bo'ldi: 19-sentabr, juma kuni AQShning Shimoliy Kaliforniya federal sudida to'rtta reja da'vogar — ChatGPT, Claude, Grok yoki Gemini'ga pullik obuna bo'lgan foydalanuvchilar — Anthropic, OpenAI, SpaceXAI (Elon Maskning sun'iy intellekt bo'linmasi, avvalgi xAI) va Google'ga qarshi sinfiy da'vo qo'zg'atishdi. Da'voning mohiyati: bu to'rtta kompaniya AI rivojlanishini birgalikda "sekinlashtirish" bo'yicha noqonuniy kelishuvga kelgan, bu esa pullik obunachilarning haq to'lagan xizmatidan oladigan qiymatini kamaytirgan.

Da'vogarlar dalil sifatida quyidagi voqealar ketma-ketligini keltiradi: iyul oyida turli AI laboratoriyalarining yuqori martabali xodimlari "yakkama-yakka sekinlashishga qarshi kuchli raqobat bosimi" borligi haqida ochiq bayonot berib, hukumatdan global sekinlashuvga yordam so'rashgan. 12-sentabrda esa Anthropic CEO'si Dario Amodei sohaviy hamkorlikni taklif qiluvchi insho e'lon qildi — va aynan o'sha kuni OpenAI'dan Sam Altman, SpaceXAI'dan Elon Musk va Google DeepMind'dan Demis Hassabis unga ochiq ijobiy javob berishdi. Da'vogarlarning bosh advokati Nik Rowli fikricha, muammo kompaniyalarning xavfsizlik uchun sekinlashishida emas — muammo ular buni birgalikda, oldindan kelishib qilishlarida: "shaxsiy manfaatli kelishuvlar"ga AI xavfsizligini boshqarishga ruxsat berish "hammamizni halok qilishi mumkin". Qiziq tomoni — Amodei o'zi insho'sida antitrust muammolarini oldindan tan olib, hukumatdan "tor litsenziya" so'ragan edi; Altman esa "antitrust istisnosini kutishning hojati yo'q" deb ochiq javob bergan. To'rtala kompaniya ham so'rovlarga darhol javob bermadi.

Bu nimani anglatadi: Bu — AI xavfsizligi va antitrust qonunchiligi ochiq to'qnashgan birinchi yirik holat. Agar sud da'vogarlar tomonini olsa, laboratoriyalar endi ochiq "birgalikda ehtiyot bo'lish" haqida gapira olmay qoladi — har biri raqobat bosimi ostida yakka o'zi ketishga majbur bo'ladi, aynan Amodei ogohlantirgan xavf shu edi. Bu voqea 14-sentabrda yozgan "AI gigantlari tormoz bosdi" postimizning bevosita davomi: o'shanda Amodei, Altman va Musk ochiq sekinlashuvga chaqirgan edi, endi esa aynan shu chaqiriq sudda "kelishuv" sifatida ko'rilmoqda.

Manba: PBS News, ABC News

2. Xavfsizlik tadqiqotchilari Claude Opus 5 bilan OpenAI'ni "buzishdi"

Anthropic va OpenAI logotiplari, orasida qizil o'q, pastda

Nima bo'ldi: Hacktron AI nomli uch kishilik xavfsizlik jamoasi OpenAI'ning bug bounty dasturi doirasida Claude Opus 5'dan foydalanib, kompaniyaning ichki GitHub tashkilotiga kirib borishga muvaffaq bo'ldi. Hujum zanjiri ikki bosqichdan iborat edi: birinchi, OpenAI'ning hamjamiyat forumi (Discourse platformasida ishlaydi) orqali — foydalanuvchi HEIC/HEIF rasm yuklaganda, libheif kutubxonasidagi xotira xatosi (CVSS 8.8) serverni "egallab olish"ga imkon bergan. Ikkinchi bosqichda, single sign-on'dagi kamchilik orqali OpenAI xodimining ChatGPT va Codex hisobiga, u orqali esa kompaniyaning ichki kod omboriga kirish qo'lga kiritilgan. Eng qizig'i: jamoa avval Claude Opus 4.8 bilan bir necha marta urinib, ishlaydigan ekspluoyt yarata olmagan edi. Anthropic Opus 5'ni chiqarganidan keyin esa, xuddi shu vazifa bir necha soat ichida bajarilgan. Tajriba 23-iyulda boshlangan, token xarajati $3000'dan kam bo'lgan; Discourse platformasi xatoni 27-iyulda tuzatgan, OpenAI esa jamoaga $6500 mukofot to'lagan.

Bu nimani anglatadi: Bu voqea shuni ko'rsatadiki, yangi avlod AI modellari xavfsizlik tadqiqotchisi va xaker o'rtasidagi farqni tobora yo'qotmoqda — "ilgari oylab davom etadigan ish endi soatlarga tushmoqda". Agar kichik uch kishilik jamoa buni ochiq bug bounty doirasida qila olsa, xuddi shu qobiliyat davlat homiyligidagi xaker guruhlari qo'lida qanday oqibatlarga olib kelishi mumkinligi haqida jiddiy savol tug'iladi. Bu, ayni paytda, Anthropic va OpenAI'ning ikkalasi ham maxsus "cyber" modellarini cheklangan kirish orqali tarqatayotganining sababini ham tushuntiradi.

Manba: The Hacker News, VentureBeat

3. Tramp "AI Force" tuzishni va'da qildi

Prezident Donald Trampning rasmiy portreti

Nima bo'ldi: AQSh prezidenti Donald Tramp 19-sentabr kuni Truth Social orqali o'zining birinchi prezidentligida tuzgan Space Force'ga o'xshash "AI Force" tashkil etishni va tez orada AI bo'yicha maxsus mas'ul shaxs ("tsar") tayinlashni e'lon qildi. "Biz bu ajoyib sohaning o'sishini hech qanday tarzda to'sib qo'ymaymiz", — deb yozdi u, sekinlashuv tarafdorlariga ochiq zid turib. Yomon niyatli foydalanishga qarshi esa mavjud jinoyat qonunchiligi bilan kurashishni va'da qildi, biroq "AI Force" qanday ishlashi haqida aniq tafsilot bermadi. Eslatib o'tamiz, shunga o'xshash rolni 2024-yil dekabridan buyon Devid Saks bajargan, biroq uning maxsus davlat xodimi sifatidagi vakolati mart oyida tugagan edi.

Bu nimani anglatadi: Tramp'ning bayonoti aynan o'sha kuni — Anthropic, OpenAI, SpaceXAI va Google'ga qarshi "sekinlashuv" bo'yicha sud da'vosi qo'zg'atilgan kunning ertasiga — chiqishi tasodifga o'xshamaydi. Amodei tashvishlarni ochiq aytgan bo'lsa, Tramp buning aksini — "hech qanday to'siqsiz o'sish"ni tanlamoqda. Xavfsizlik tarafdorlari va tezlashtirish tarafdorlari o'rtasidagi bu kurash endi AQSh siyosatining markaziga chiqmoqda, bu esa O'zbekiston kabi mamlakatlar uchun ham muhim: AQSh qanday tartibga solish yo'lini tanlashi ko'p jihatdan butun dunyo uchun yo'nalish bo'lib qolishi mumkin.

Manba: CBS News, Fortune

4. Xitoyning CXMT'si 5-avlod DRAM chipini ommaviy ishlab chiqarishga chiqardi

CXMT va

Nima bo'ldi: Xitoyning ChangXin Memory Technologies (CXMT) kompaniyasi 20-sentabr kuni Xefeyda o'tkazilgan Butunjahon Ishlab Chiqarish Konventsiyasida beshinchi avlod DRAM platformasi (G5) ommaviy ishlab chiqarishga chiqqanini e'lon qildi. Yangi jarayon xotira katakchalari orasidagi masofani 11,95 nanometrgacha qisqartiradi — buning uchun ASML'ning eng ilg'or, EUV texnologiyali mashinalari kerak emas. Ikkita 24 gigabitli LPDDR5X mahsuloti allaqachon ommaviy ishlab chiqarilib, Xitoyning flagman smartfonlarida qo'llanilmoqda; bitta plastinadan olinadigan chip soni oldingi avlodga nisbatan 50%dan ko'proqqa oshgan. Kompaniya LPDDR6'ni ham ommaviy ishlab chiqarishga tayyorlayotgani va HBM3E'ni sinov ishlab chiqarishga kiritganini aytdi. 2026-yil 2-choragida CXMT global DRAM daromadining 9,5%ini egallab, Samsung, SK Hynix va Micron'dan keyin to'rtinchi o'rinda turadi.

Bu nimani anglatadi: AQSh Xitoyga eng ilg'or chip ishlab chiqarish uskunalarini sotishni cheklagan bo'lsa-da, CXMT shu cheklovlar ostida ham Samsung va SK Hynix'ning eng zamonaviy jarayonlariga "deyarli teng" natijaga erishganini aytmoqda. Bu, birinchi navbatda, arzon DDR4/DDR5 xotira narxlariga bosim o'tkazadi, chunki uch yetakchi ishlab chiqaruvchi endi asosan qimmatroq HBM (AI chiplari uchun xotira) ishlab chiqarishga o'tmoqda. Oddiy foydalanuvchi uchun bu, ehtimol, kelajakda arzonroq noutbuk va telefon xotirasi degani; geosiyosiy nuqtai nazardan esa AQSh eksport nazoratining chegaralarini yana bir bor ko'rsatadi.

Manba: Seoul Economic Daily, BigGo Finance

5. Naive AI $400 mln jalb qildi, qiymati $1,42 mlrd'ga yetdi

Tencent logotipi va

Nima bo'ldi: Fevral oyida Tsinghua universiteti dotsenti Day Jifen (ilgari Microsoft Research Asia va SenseTime'da ishlagan) tomonidan asos solingan Naive AI startapi Tencent, IDG Capital va HSG (avvalgi Sequoia Capital China)dan uchta bosqichda jami $400 million investitsiya jalb qildi. Kompaniya qiymati aprel oyidagi $800 milliondan sentabrga kelib $1,42 milliardga — deyarli ikki barobarga — o'sdi. Naive AI'ning yondashuvi boshqacha: u noldan yangi model qurish o'rniga, ochiq og'irlikdagi mavjud modellarni mid-training, post-training va reinforcement learning orqali takomillashtirib, ulardan ko'proq unumdorlik "siqib chiqaradi". 100 nafardan kam xodimi bor kompaniya o'zining birinchi ochiq og'irlikdagi katta til modelini sentabr oyi ichida chiqarishni rejalashtirmoqda — bu tashkil topganidan atigi etti oy o'tib bo'ladi.

Bu nimani anglatadi: Naive AI'ning tez o'sishi Xitoy AI bozorida "noldan model qurish" endi yagona yo'l emasligini ko'rsatadi — mavjud ochiq modellarni yaxshilash orqali ham milliard dollarlik kompaniya qurish mumkin ekan. Bu, ayniqsa, katta GPU klasteriga ega bo'lmagan kichik jamoalar, jumladan O'zbekistondagi AI startaplar uchun ham ilhomlantiruvchi model: barchaga ochiq modellar ustida ishlab ham real qiymat yaratish mumkin.

Manba: CryptoBriefing, Eastern Herald

6. SpaceX Starship'ning birinchi orbital parvozi 28-sentabrga ko'chirildi

Starship raketasi Starbase uchirish maydonchasida, quyosh botayotgan osmon fonida

Nima bo'ldi: SpaceX o'zining Starship mega-raketasi bo'yicha 14-parvozni — bu safar birinchi marta orbitaga chiqarish urinishini — 22-sentabrdan 28-sentabrga ko'chirdi. Reja bo'yicha, Booster 21 va Ship 41'dan iborat juftlik Texasdagi Starbase'dan uchib, birinchi marta yuqori bosqichni to'liq orbitaga chiqaradi va Starlink V3 sun'iy yo'ldoshlarining birinchi partiyasi — 26 tasini — joylashtiradi. Ship quyi orbitada aylanib bo'lgach, Tinch okeaniga qo'nadi (splashdown), Booster ham dengizga qo'nishga urinadi — bu safar ikkalasi ham minoraga "ushlab olinmaydi".

Bu nimani anglatadi: Bu — Starship dasturi uchun haqiqiy burilish nuqtasi. Hozirgacha barcha parvozlar sof sinov parvozlari bo'lgan bo'lsa, bu safar birinchi marta raketa haqiqiy "ishchi" yukni — Starlink sun'iy yo'ldoshlarini — orbitaga chiqaradi. Muvaffaqiyat SpaceX'ning Starlink tarmog'ini kengaytirish va kelajakdagi Oy/Mars missiyalari rejalarini tezlashtiradi. Bu — 16-sentabrdagi "Cisco'da CVSS 10 ball zaiflik" postimizda yozgan xabarning davomi: o'shanda parvoz 22-sentabrga rejalashtirilgan edi, endi esa olti kunlik kechikish rasman tasdiqlandi.

Manba: TechCrunch, Space.com

7. Ertaga Toshkentda ICT Week Uzbekistan 2026 boshlanadi

ICT Week Uzbekistan bannerlari Toshkentdagi tadbir maydonida

Nima bo'ldi: Ertaga, 22-sentabr kuni, Toshkentda Markaziy Osiyo Expo doirasida ICT Week Uzbekistan 2026 boshlanadi va 25-sentabrgacha davom etadi. Dastur boy: 22-sentabrda venchur bozorini rivojlantirishga bag'ishlangan Startup & Venture Summit, 23-sentabrda mamlakat texnologik yurisdiktsiyasi va investitsiya sharoitlariga bag'ishlangan Enterprise Uzbekistan Summit hamda StartupBlink'ning Global Startup Ecosystem Awards mukofotlash marosimi, 24-sentabrda esa Startup World Cup mintaqaviy finali bo'lib o'tadi — g'oliblar San-Fransiskodagi global finalda $1 million investitsiya uchun kurashadi. Xuddi shu kuni ayollar tadbirkorligiga bag'ishlangan SABRIYA tadbiri, 25-sentabrda esa AWS Community Day bulutli yechimlar bo'yicha ustaxonalar bilan hafta yakunlanadi.

Bu nimani anglatadi: Bu — O'zbekiston startap ekotizimi uchun yilning eng katta tadbirlaridan biri: xorijiy fondlar, "business angel"lar va yirik texnologik kompaniyalar bir haftaga Toshkentga to'planadi. Agar loyihangiz bo'lsa yoki investitsiya izlasangiz, Startup World Cup mintaqaviy finali va Enterprise Uzbekistan Summit ayniqsa e'tiborga loyiq — bu yerdagi tanishuvlar keyingi yil davomida qaror qilishi mumkin.

Manba: Spot.uz

Xulosa

Bugungi kun shuni ko'rsatdiki, AI sanoati endi ikki jabhada kurash olib bormoqda: bir tomondan xavfsizlik va sekinlashtirish tarafdorlari sudga tortilmoqda, ikkinchi tomondan Tramp kabi siyosatchilar "hech qanday to'siqsiz o'sish"ni ochiq yoqlab chiqmoqda. Ayni paytda Xitoy xotira chiplarida, Naive AI esa mavjud modellarni takomillashtirishda o'z yo'lini topmoqda, SpaceX esa Starship bilan tarixiy orbital debyutga tayyorlanmoqda. O'zbekiston uchun esa ertangi ICT Week — global IT olamiga yana bir qadam yaqinlashish imkoniyati. Kim biladi, balki keyingi yirik AI startap g'oyasi aynan shu tadbirda tug'iladi.